Hatalı bir vergi tarhiyatına (Steuerbescheid) karşı, tebliğden itibaren bir aylık süre içinde Vergi Usul Kanunu'nun (Abgabenordnung – AO) § 355. maddesi uyarınca itiraz (Einspruch) yoluna başvurulabilir. Bu sürenin kaçırılması hâlinde tarhiyat kesinleşir (bestandskräftig) ve açık hatalar dahil artık hiçbir düzeltme yapılması mümkün olmaz.
Bu rehber; itirazın ne zaman yararlı olduğunu, sürenin nasıl hesaplandığını, hangi şekil kurallarına uyulması gerektiğini ve itirazın ardından sürecin nasıl işlediğini açıklamaktadır. Somut örnekler aracılığıyla uygulamada nelere dikkat edilmesi gerektiği gösterilmektedir.
Vergi tarhiyatına itiraz ne zaman mantıklıdır?
İtiraz (Einspruch), vergi tarhiyatının (Steuerbescheid) sunulan beyana aykırı olduğu, vergi dairesinin giderleri kabul etmediği veya hesap hatası yapıldığı her durumda söz konusu olabilir. Sık karşılaşılan gerekçeler arasında dikkate alınmayan mesleki giderler (Werbungskosten), reddedilen özel giderler (Sonderausgaben), hatalı gelir hesaplamaları veya bir olgunun vergisel değerlendirmesine ilişkin kuşkular sayılabilir.
Vergi dairesinde ya da yargı önünde tartışmalı bir hukuki soruya ilişkin emsal niteliğinde bir dava görülüyorsa, kendi dosyasını açık tutmak amacıyla itirazda bulunmak da anlamlı olabilir. Vergi dairesi, temel mesele netlik kazanana dek işlemi AO § 363 Abs. 2 uyarınca bekletebilir (ruhen lassen).
Ancak her itiraz mükellehin lehine bir sonuç doğurmaz. Vergi dairesi tarhiyatın tamamını yeniden inceler; bu inceleme sonucunda daha yüksek bir vergi tespiti de mümkündür. Bu konuya aşağıda ayrıca değinilecektir.
İtiraz için hangi süre geçerlidir?
İtiraz süresi (Einspruchsfrist), AO § 355 Abs. 1 uyarınca vergi tarhiyatının tebliğinden itibaren bir aydır. Posta yoluyla gönderilen tarhiyatlarda AO § 122 Abs. 2 Nr. 1 kapsamındaki tebliğ kararı (Bekanntgabefiktion) uygulanır: Tarhiyat, postaya verildiği günden itibaren üçüncü günde tebliğ edilmiş sayılır; fiilî teslim tarihinin önemi yoktur.
Örnek: Bir vergi tarhiyatının tarihi 2 Mayıs Perşembe olarak belirlenmiştir. Postaya verilmesinin üçüncü günü 5 Mayıs'tır. İtiraz süresi bu durumda 5 Haziran saat 24:00'a kadar devam eder. Sürenin sona erdiği gün Cumartesi, Pazar veya resmi tatile denk gelirse süre, AO § 108 Abs. 3 uyarınca bir sonraki iş gününe uzar.
İtiraz nasıl usulüne uygun olarak yapılır?
İtiraz, AO § 357 Abs. 1 uyarınca yazılı olarak, elektronik ortamda veya vergi dairesine tutanak düzenlettirilerek yapılmalıdır. İtirazda hangi tarhiyata karşı başvurulduğu anlaşılır biçimde belirtilmeli; vergi mükellefi ile tarhiyatın dosya numarası (Aktenzeichen) yer almalıdır.
İtiraz anında gerekçe sunmak zorunlu değildir; ancak vergi dairesinin olayı inceleyebilmesi için gerekçenin mümkün olan en kısa sürede eklenmesi önerilir. Geçerli bir itiraz dilekçesinde bulunması gereken unsurlar şunlardır:
- Mükellefin adı, adresi ve vergi numarası - İtiraz edilen tarhiyatın tarihi ve dosya numarası (Aktenzeichen) - İtirazda bulunulduğuna dair açık bir ifade - Mümkünse itiraz gerekçelerine atıfla kısa bir açıklama - Yazılı başvurularda imza
İtirazın ardından ne olur?
İtirazla birlikte yalnızca itiraz edilen nokta değil, vergi tarhiyatının tamamı yeniden incelenir. Bu durum, vergi dairesinin AO § 367 Abs. 2 uyarınca mükellef aleyhine olan hataları da düzeltebileceği anlamına gelir; buna ağırlaştırma (Verböserung) denir. Ancak vergi dairesi, böyle bir ağırlaştırmadan önce mükellefe dinlenilme hakkı (rechtliches Gehör) tanımak ve itirazı geri çekme imkânı vermek zorundadır.
İtiraz, kural olarak tarhiyatın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Belirlenen vergiyi geçici olarak ödememek isteyen mükellef, ayrıca AO § 361 uyarınca yürütmenin durdurulması talebinde (Antrag auf Aussetzung der Vollziehung) bulunmalıdır. Bu talep; tarhiyatın hukukiliğine ilişkin ciddi kuşkular varsa ya da icrası orantısız bir külfet (unbillige Härte) oluşturacaksa kabul edilir.
Vergi dairesi itirazı tamamen veya kısmen kabul edebilir, reddedebilir ya da mükellefin onayıyla —örneğin Federal Vergi Mahkemesi'nde (Bundesfinanzhof – BFH) görülen emsal bir dava gerekçesiyle— dosyayı bekletebilir.
Süre kaçırılırsa ne olur?
İtiraz süresi kaçırılmışsa, belirli koşullar altında AO § 110 uyarınca eski hâle iade (Wiedereinsetzung in den vorigen Stand) talep edilebilir. Bunun için sürenin, ani ve ağır bir hastalık ya da belgelenmiş bir tebligat hatası gibi kusursuz bir nedenle kaçırılmış olması gerekir.
Eski hâle iade talebi, engelin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde yapılmalı; kaçırılan işlem, yani itiraz, bu süre içinde tamamlanmalıdır. Sıradan iş yoğunluğu veya hukuki durum hakkındaki yanılgı, kural olarak eski hâle iade için yeterli sayılmaz.
Süre kesin olarak geçmişse ve eski hâle iade gerekçeleri de yoksa, vergi tarhiyatı kesinleşir (bestandskräftig). Değişiklik, ancak AO § 172 vd. kapsamındaki dar düzeltme hükümlerinden yararlanılarak mümkün olabilir; örneğin AO § 173 uyarınca yeni olgular ortaya çıkması hâlinde.
İtiraz kararının ardından ne yapılabilir?
Vergi dairesi itirazı itiraz kararıyla (Einspruchsentscheidung) reddederse vergi mahkemesine (Finanzgericht) başvurma yolu açık kalır. Dava, Finanzgerichtsordnung'un (FGO) § 47. maddesi uyarınca itiraz kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde yetkili vergi mahkemesine sunulmalıdır.
Vergi dairesi itirazı uzun süre sonuçlandırmazsa, FGO § 46'nın koşulları altında hareketsizlik davası (Untätigkeitsklage) gündeme gelebilir; bu yol kural olarak gecikmede makul bir neden bulunmaması hâlinde altı ayın dolmasının ardından açılabilir.